AB’den büyük teknolojiye engel: Çocuk istismarında 'kör nokta' tartışması

2021 yılında geçici bir düzenleme olarak yürürlüğe giren yasa, büyük teknoloji şirketlerine mesajlaşma hizmetlerinde çocuk istismarı materyalleri (CSAM), istismar amaçlı iletişim (grooming) ve şantaj (sextortion) gibi suçları tespit edebilmek için otomatik tarama teknolojileri kullanma izni veriyordu. Ancak 3 Nisan itibarıyla süresi dolan düzenleme, parlamentonun uzatma yönünde adım atmaması nedeniyle yürürlükten kalktı.

Bu karar, teknoloji şirketlerini çelişkili bir durumla karşı karşıya bıraktı. Artık platformlarında zararlı içerikleri tespit etmek için tarama yapmak hukuka aykırı hale gelirken, aynı şirketler Dijital Hizmetler Yasası kapsamında yasa dışı içerikleri kaldırmakla yükümlü olmaya devam ediyor.

Google, Meta, Snap ve Microsoft tarafından yapılan ortak açıklamada, karar sorumsuzluk olarak nitelendirildi. Şirketler, çocukları çevrimiçi ortamda korumaya yönelik yıllardır sürdürülen çalışmaların siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle sekteye uğratıldığını savundu.

Açıklamada “Çocukları korumaya yönelik yerleşik çabaların sürdürülmesi için anlaşmaya varılamaması hayal kırıklığı verici ve sorumsuz bir başarısızlıktır.” ifadeleri yer aldı. Teknoloji devleri, yasal belirsizliğe rağmen çocuk istismarı içeriklerini gönüllü olarak tespit etmeye devam edeceklerini duyurdu.

Öte yandan Avrupa Parlamentosu, kararın arkasında gizlilik endişelerinin bulunduğunu savunarak kalıcı bir yasal çerçeve üzerinde çalıştıklarını açıkladı. Ancak somut bir takvim sunulmaması, eleştirilerin daha da artmasına neden oldu.

Çocuk koruma örgütleri ise kararın sonuçlarının ağır olacağı görüşünde. Uzmanlar, benzer bir yasal boşluğun 2021 yılında da yaşandığını ve Avrupa merkezli hesaplardan yapılan çocuk istismarı bildirimlerinin sadece 18 haftada yüzde 58 oranında düştüğünü hatırlattı. Bu durumun, suçların görünmez hale gelmesine yol açtığı vurgulandı.

ABD merkezli National Center for Missing and Exploited Children yetkilileri, tespit sistemlerinin devre dışı kalmasının doğrudan mağdurlara ulaşma kapasitesini azalttığını belirtti. Kurum yetkilileri “Tespit durduğunda istismar sona ermez, sadece görünmez olur.” diyerek karara tepki gösterdi.

Verilere göre, yalnızca 2025 yılında dünya genelinde 21,3 milyon ihbar yapılırken, bu ihbarlar 61,8 milyondan fazla görsel ve videoyu kapsadı. Bu vakaların yaklaşık yüzde 90’ının ABD dışındaki ülkelerle bağlantılı olması, sorunun küresel boyutunu gözler önüne seriyor.

Uzmanlara göre Avrupa’daki bu karar, sınır ötesi suçları daha da artırabilir. Özellikle sahte kimliklerle çocukları kandıran ve şantaj yapan suçluların (sextortion) yeni yasal boşluktan faydalanabileceği uyarısı yapılıyor.

Teknoloji tarafı ise kullanılan sistemlerin kitlesel gözetim aracı olmadığını savunuyor. Makine öğrenimi tabanlı bu teknolojiler, yalnızca daha önce tespit edilmiş yasa dışı içeriklerin dijital parmak izlerini (hash) kullanarak eşleşme yapıyor ve verileri depolamıyor.

Ancak gizlilik savunucuları, bu tür taramaların vatandaşların temel haklarını ihlal edebileceğini ve kitlesel gözetim riskini beraberinde getirdiğini öne sürüyor. Bu görüşe karşı çıkan çocuk güvenliği uzmanları ise, çocuk istismarının ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceğini vurguluyor.

Sonuç olarak, Avrupa Parlamentosu’nun kararı Avrupa’da çocuk güvenliği ile dijital gizlilik arasındaki denge tartışmasını yeniden alevlendirdi. Ancak teknoloji şirketleri ve uzmanlara göre, mevcut durumda en büyük risk, suçluların görünmez hale gelmesi ve çocukların daha savunmasız bırakılması. (İLKHA)